U bevindt zich hier: Home Mijn kijk op poëzie
Janine Jongsma
Mijn kijk op poëzie

Wat is nu eigenlijk Poëzie?

Een eenduidige definitie hiervan bestaat niet. Stel deze vraag aan verschillende dichters en je zult verschillende antwoorden krijgen. Wellicht als je de vraag omdraait dat deze vraag een stuk makkelijker te beantwoorden is. Wat is poëzie eigenlijk niet? Want veel gedichten vallen niet onder poëzie. Hoewel het soms een grijs gebied is waarover meningen onderling sterk uiteenlopen. Want een beoordeling van een gedicht is altijd subjectief. Het blijft een persoonlijke beleving die je wel of niet aanspreekt. En wie bepaalt wat poëzie is of niet? Het literaire veld of de lezer? Ik kan alleen mijn eigen inzichten hierop loslaten.

Poëzie is een kunstvorm

Volgens het woordenboek breng je stemmingsbeelden of gevoelens  kort over op papier. Hier valt niets op af te dingen maar deze omschrijving is zo summier dat het de schoonheid van deze kunstvorm tekort doet. Poëzie of dichtkunst is een kunstvorm waarin je een diepere laag aanbrengt in het gedicht. Het heeft niet alleen waarde voor jezelf maar je spreekt er een groter publiek mee aan, het is lezenswaardig. Je gebruikt de taal op een aparte manier om het gewenste effect te bereiken. Dit doe je door een bijzondere combinatie van vorm, klank en betekenis aan je gedicht te geven.

Mijn eigen interpretatie

Poëzie is een schop in je onderbuik, van een toverhazelaar of van een gewone struik.

Indringend en diepzinnig of juist van een geraffineerde eenvoud. Een onderhuidse trilling, die de ziel van de dichter in staat stelt om een breek moment vast te leggen waardoor de lezer gegrepen wordt en er verinnerlijking plaatsvindt.

Lezenswaardig

De lezer wordt op verschillende manieren aangesproken. Dit kan emotioneel van alles teweeg brengen; een zachte glimlach van vertedering, diepe ontroering door herkenning of een brede glimlach door het overbrengen van fijnzinnige of juist absurde humor. Maar ook een nadenkende stemming die maakt dat je het gedicht steeds herleest om de diepere lagen te ervaren, te laten doordringen in hart en ziel. Waardoor de lezer wordt aangesproken kan meerdere redenen hebben; een originele woordkeuze, prachtig of idioot taalgebruik, schitterende of lugubere beeldspraak, het doet er niet toe. Zolang je als lezer het gedicht wilt blijven “proeven” , zolang het je ergens bewust van maakt, zolang je herkenning vindt in jezelf, zolang je even in jezelf vertoeft, heeft de poëzie jou aangeraakt.

Gereedschap

Als je wilt staat er gereedschap tot je beschikking zoals beeldspraak, stijlfiguur, rijm, metrum en strofenbouw. Veel dichters vinden het prettig om zich aan ‘spelregels’ te houden want dit biedt structuur. Maar je kunt dit ook vergeten en de vrije versvorm toepassen.Terwijl je schrijft ontstaat er een eigen vorm. Niet iedereen is namelijk in staat om via een opgelegde vorm, ongekunsteld over te komen. In de vrije vorm is alles gepermitteerd maar een kanttekening is hier wel op zijn plaats; vele dichters vliegen hiermee uit de bocht. Weten de juiste snaar niet meer te raken door teveel dichterlijke vrijheid. Want ook het vrije vers kent zijn eigen beperkingen. Dat de vorm zelf bepaald kan worden betekent niet dat je de kenmerken van poëzie uit het oog mag verliezen.

Verschil tussen poëzie en gedichten schrijven

Er zit een wereld van verschil tussen het schrijven van gedichten en het schrijven van poëzie als ik het grijze gebied buiten beschouwing laat. Ik ben jarenlang een hobbydichter geweest puur voor mijn eigen plezier. Ik schreef gedichten maar geen poëzie. Daar begon ik pas mee in 2012. Poëzie schrijven is een serieuze kunstvorm. Vaak zijn gedichten die niet onder poëzie vallen een uiting van persoonlijk gevoel, een mooie hartenkreet niet meer en niet minder. Prachtig dat de dichter zich kan uiten maar deze gedichten vallen onder de bekende Candelight versies. Die gevoelens zijn al miljoenen keren beter verwoord door andere dichters en voegen helaas niets toe. Wèl voor de dichter persoonlijk maar niet voor breder publiek. En daar zit het verschil: Schrijf je poëzie dan roep je gevoel op bij de lezer. Je hebt dit gevoel uit jezelf gehaald maar zo verwoord dat het juist de ander aanspreekt. Daarnaast bevat het gedicht kenmerken van poëzie.

De dichter maakt zijn gevoel ondergeschikt aan het gevoel dat hij bij de lezer oproept.

Kun je poëzie schrijven leren?

Iedereen kan wel leren dichten maar niet iedereen is in staat poëzie te schrijven. Ik denk dat je er een natuurlijk talent voor moet hebben dat je kunt ontwikkelen. Zoals dit geldt voor alle kunstvormen. Ikzelf heb geen enkel talent voor muziek, ik kan geen noot lezen en heb bewondering voor mensen die een instrument kunnen bespelen. Nu kan ik pianoles gaan nemen en waarschijnlijk krijg ik met pijn en moeite de techniek wel onder de knie maar zal het vreselijk klinken. Niet om aan te horen. Dus een concertpianiste zal ik zeker nooit worden. Hoe graag je ook gedichten schrijft zonder aanleg voor taal en poëzie moet je wel realistisch blijven.

Ontwikkel jezelf

Maar heb je aanleg voor taal, speel je graag met woorden en ben je dol op beeldspraak, schroom dan niet! Door heel veel te dichten, te herschrijven en te schrappen, leer je het meest en word je vanzelf steeds beter. Maar ook door veel gedichten te lezen van anderen en die onder de loep te nemen. Je ook te verdiepen in de tradities van de oude meesters en hun technieken.

Les nemen?

Ik heb zelf nooit les gehad, ik was daar huiverig voor, bang dat ik beïnvloed zou worden. Ik wilde graag dicht bij mezelf blijven. Dat is tamelijk goed gelukt. Ik ben gezegend met een natuurlijk gevoel voor het schrijven van poëzie. Alles over poëzie heb ik geleerd door zelfstudie. Aan de andere kant ervaar ik dit achteraf soms als een gemis want je leert erg veel van (opbouwende) kritiek en het is fijn om met gelijkgestemden de dichtkunst te beoefenen. Maar hoe dan ook, je moet jezelf blijven ontwikkelen, iedere dag opnieuw een leerling blijven die bij wilt leren.

Wanneer kan ik mijn poëzie openbaren?

Volgens mijn inzicht pas na tig keer nalezen, herschrijven en schrappen totdat je voor 100% tevreden bent, de boodschap overkomt en je schrijven uiteraard taalkundig klopt. Ik laat gedichten die klaar zijn een tijdje rusten en kijk er daarna opnieuw na. Als ik nog steeds denk: het klopt van A tot Z dan pas is ie echt af. We worden sinds de komst van het internet overspoeld door beginnende dichters die zonder nadenken, derderangs rijmelarij plaatsen. Als goede (amateur)dichter heb je hieronder te lijden want door deze laagdrempeligheid zie je door de bomen het bos niet meer.

Literaire waarde

Ik heb altijd een hekel gehad aan het wel of niet toekennen van een literaire waarde aan een gedicht. Doordat een beoordeling altijd subjectief is kan de ene literaire site je gedicht de hemel in prijzen en een ander kraakt je werk af tot op het bot. Zie hier het bewijs dat smaken verschillen onderling. Maar tegenwoordig mag je blij zijn als er aan je werk enige literaire waarde wordt toegekend, als criterium om je te onderscheiden. Aan de andere kant mag je erop vertrouwen dat kwaliteit toch wel boven komt drijven, al duurt het wat langer. Doe mee aan gedichtenwedstrijden en stuur je poëzie in naar literaire weblogs, je merkt dan vanzelf hoe je in de markt ligt.

Bundel uitgeven

Het uitgeven van een dichtbundel wordt nog maar sporadisch gedaan door uitgevers doordat er simpelweg geen kopers meer voor zijn. Vestig dus daar je hoop niet op. Ook dit is een rechtstreeks gevolg van de komst van het internet. Zelfs gerenommeerde schrijvers verkopen weinig bundels. Een literaire uitgever van poëzie zal alleen nog een dichtbundel uitgeven als je werk echt de moeite waard is. Pas als je genoeg wapenfeiten hebt in de vorm van publicaties, nominaties, poëzieprijzen en optredens, kun je een poging wagen. Een uitgever maakt hieruit op dat je een constante kwaliteit kunt leveren.

Zelf je boek laten drukken

Tegenwoordig kun je wel zelf je eigen boek laten drukken. Ik ben daar geen voorstander van. Meestal blijft zo'n bundel hangen in de kleine kring van familie en vrienden. Het laat ook de indruk na dat een reguliere literaire uitgever jouw werk niet de moeite waard vond. Je degradeert jezelf naar mijn mening.Toch zijn er uitzonderingen. Er zijn dichters die hun eerste bundels in eigen beheer hebben uitgebracht en daarmee opvielen. Daarna vonden ze wel uitgevers die interesse hadden. Dus als jij de overtuiging hebt dat jouw werk de moeite waard is om gelezen te worden dan heb je kans dat jouw dichtbundel zijn eigen weg vindt naar het publiek.


© Janine Jongsma

 

Design by Next Level Design Lizenztyp CC